ΣΕΛΙΔΑ 2 Κάθε άνθρωπος νοιώ- θει την ανάγκη να επικοι- Νωνεῖ µε κάποιο συνάν- θρωποτου, δικό του ἠ ξένο. Κατεξοχἠ η wux του πι- στού, νοιώθει την ανάγκη να επικοινωνεί µετον Πατὲ- ρα του, το Δημιουργό του, το Θεό. Τούτο επιτυγχάνε- ται δια του ὁώραι της προ- σευχἠς. ᾿Οταν ο πιστός ενασχολεῖται µε τα θείο αι)- τὸ δώρο, ύστερα απὀ αγώ- να πολὺ και άσκηση, κα- τορθώνει να ὄξχεται τις ενέργειες της θείας Χάρης. Από τούτο καταλαβαϊνου- µε πως η προσευχἠ δεν εἷ- ναι µια απλἠ πράξη της στι- Υµἠς αλλά αποτελεί κεντρι- κὀ νόημα της όλης πνευµα- τικής ζωής του πιστού. Εἶ- ναι βίωμµα. Γι΄ αυτό και ο Παύλας εὖκολα διδάσκειτο «αδιαλείπτως προσεύχε- σθε». Και επεξηγούν βὲ- βαιαοι Πατἔρεςπως οι τρόὸ- ποι να το πετύχει κάποιος εἶναι πολλοί και εἶναι τελικά ζήτημα ολόκληρης της ζω- ἧς του ανθρώπου. Πέρα απὀ την «κατ΄ /δίαν» προσευχἠ, Την ιδιω- τική προσευχή, που οκαθὲέ- νας απειιθύνει προς το Θεό από το «ταμ/είον» του, η Εκκλησία θέλησε να βοηθή- σει τον πιστό σ᾿ αυτό του το έργο. Γι΄ αυτό και ὅια- µόρφωσε εκτός της «µη Τα- κτ)κἠς» προσωπικἠς προ- σευχής και τις «τακτὲς» Ακολουθίες προσευχής και συνάµα κοινής λατρείας προς το Θεό. Αποκορύφω- μα τούτων αποτελεῖ η Θεἶα Λειτουργία ὅπου τελεσι- ουργεΐταιτο Μυωστήριοτων Μυστηρίων, η Θεΐα Ευχα- plotia, η κατεξοχἠ ἔνωση του πιστού µετον Τριαδικό Θεὁ, ἔνωση θείου και κτι- στού κατά χάριν, διά του Σώματος και Αἵματος του Χριστού. Το όλο σύστηµα, µπο- pole va moupe, Twv Ako- λουθιών, Φξρει την ονοµα- σία «Ακολουθίες του Νυ- χθηµέρου», του ὅλου 24wpou δηλαδή. Γιατί πραγματικά καλύπτουν σχεδόν ολόκληρη τη μέρα και νύκτα. Και ἔχουμε λοι- πὸν την ακολουθία του Εσπερινού, του Anodei- πνου, του Μεσονυκτικοῦ, του Ὄρθρου, των Ωρὠν (Α., Γ΄, ΣΤ’, Θ΄), τῆς 6. Λειτουργίας κ.ά. Ο Εσπερινός εἶναι η πρὠτη ακολουθία του νυ- χθημέρου, και μ᾿ αυτή αρ- Χίζει η μέρα της γιορτής, η θρησκευτική μέρα. Μετά τη λέξη «Εσπερινός» θα πρξ- πει να εννοήσουµε τη λεξη «ύμνος». Και ονομάζεται ἔτσι εξαιτίας της ὦρας που τελεῖται, το «εσπέρας», το βράδυ. Στήν εκκλησιαστικἡ ορολογία τη συναντούμε και ως «Λυχνικόν», γιατὶ εκεϊνη την ώὦρα γίνεται το άναμμα των «AUX vise. Σκοπός του Εσπερι- νοῦ εἶναι: α) Να ευχαριστή- σουµε τα Θεό για τη μέρα που πέρασε και γιά το ὅτι «ανάπαυσιν ἐδωκε Των καθημερινών κόπων την νύκτα» και β) για να ζητή- σουµε την προστασία Του για τη «σκοτεινή» νύκτα εἱου έρχεται. Η ΤΑΞΗ, η σειρά, της ακολουωθἰας του Εσπερινού, ὅπως τελεί- ται σήµερα στις εκκλη- σ]ες µας, εἶναι η εξής: 1. Εναρξη µε την ευλογία -- δοξολόγηση απὀ τον ιερέα: «Ευλογητός ο Θεός ἡμὼν πάντοτενυν Kat ae...» 2. Τριπλή πρόσκληση για προσκύνηση του Χρι- στοῦ: «Δεὖῦτε προσκυνἠ- σωμεν...». Ὁ λαὸς κάμνει τρεις µετάνοιες. 3. Ανάγνωση του Προοιμιακού Ψαλμού.Ο Ψαλμός τούτος, μεγαλεῖο ποιήσεως, αποτέλεσµα θεἰ- ου φωτισμού, εἶναιο Ί03ος Ψαλμός. Λξγεται Προοιµι- ακός γιατἰ αποτελεὶ το προ- οἶμιο, την εισαγωγή του Εσπερινού, Της όλης προ- σευχἠς δηλαδή. Περιγρά- Φει απὀ τη μιά τη δηµιοιΙρ- γία, την κτίση, τη Φύση, τις θάλασσες, τις πεδιάδες, τα βουνά, τα ζώα, όλα τα «κα- Ad Αἰαν» δημιουργήματα. Καιαπότην άλλη εξυμνείτη μεγαλοπρέπεια και τη µε- γαλοσύνη του Δημιουργοῦ Θεού. Αρχίζει µε το στίχο: «Εωλόγε! η φυχή µου τον Κύριο» και τελειώνει µετο «Ως εμεγαλύνθη τα ἔργα σου. Κύριε, πάντα ev σο- φία εποίῃησας». Στις µεγά- λες γιορτές, στις πανηγύ- Ρεις και στις αγρυωπνἰες οἱ οκτὠ τελευταίοι στίχοι, δηλ. απὀ τον στίχο «Ανοί- ἑαντὸς σου την χείρα...» ψάλλονται µε ειδικἁ δοξο- λογικάε Φύμνια µε μµεγαλό- πρεπη μελωδία. Εἶναι τα γνωστά «Ανοιξαντᾶρια». Ενώ ο Αναγνώστης ὅι- αβάζει τον Προοιµιακό Ψαλμὸ, ο ιερέας, µποστά στην αγία τράπεζα, διαβά- ζει μυστικά τις «ευχὲς του Αυχν/κού». Εἶναι επτά ευ- χαριστήριες ευχές. 4. Μετά τον Προοιµι- ακόὀ ακολουθούν τα «Είρη- vika». Aéyovtai étoi yiati αρχίζουν µε την προτροπή «εν ειρήνη του Κυρίου δεηθώμεν». Και εἶναι η «Μεγάλη Συναπτή», δηλ. µια σειρὰ απὀ αιτήματα προς το Θεό γιατις πνευµα- TIKES GAAG Kal TIC BIOTIKES ανάγκες του πιστού. Την εἰρήνη Της ψυχής του και το ἔλεοςτου Θεού για την κά- θεστιγμήτηςζωήςτου. Και ο λαός απαντά σε κάθε αἱ- τηση: «Κύριε ελἐησον»' σύντομη αλλά περιεκτικί, dénon. 5. Τα «ερηνικά» κα- τακλείουν η τριαδική εκ- Φώνηση του ιερέα «ΟΤΙ σον ΤΟ κρότος κα σου eon η βασιλεία...» ΄Ετσι τελειώνει το πρὠτο µέρος του Εσπερινοῦ. 6. Στη συνέχεια ἔχου- µετην ψαλμωδία, απὀ τους ψάλτες, των «φσλμῶών του : Λυχνικού ἡ επιλυχνίων φαλμών». Αυτοί εἶναι 4: ο 140όὁς, 141ος, 123ος καιο Ί16ος. Σήµερα στις ενορἰες ψάλλονται µόνο, οι δύο πρώτοι στῖχοι του 140οὗ Ψαλμοῦ µε το αρχαίο εφύ- μνιο«ε/σκουσόνµου Κύ- pre». Εἶναι το γνωστό «Κύά- ρ/ε εκἐκραξαπρος σε, εἰ- σἀκουσόν µου. εισάκου- adv µου Κδἑριε.. κατευ- θυνθήτω η προσευχή µου ως θυμίαμα ενώπιόν σου...». ψάλλονται µελω- δικά και πανηγυρικἁ ἡ κα- τανυκτικἀ, στον ἠχο της εβδομάδας ἡ σταν ἠχοπου εἶναι συνταγµένα τα τροπά- pla ths γιορτής. (Εἶναι γνω- στό πως η Βυζαντινή Μου- αικἡ ἔχει 8 ήχους). 7. Τα τροπάρια της ημέρας, ὖμνοι που αναφὲ- Ρονται στο γιορταζόὀμενο γεγονὸς ἡ στο γιαρταζόµε- νο ἅγιο, λέγονται «Στιχη- oa», γιατί πριν απὀ κάθε Upvo λέγεται ἕνας στίχος amd τους ψαλμούς που προαναφέραµετον 129ο ἡ 1160, π.χ. «Από φυλακής πρωίας μἐχρινυκτὸς, απὀ Φυλακής πρωίας, ἐλπισάἁ- τω /σραήλ επ τον Κύρ- ον». Τα τροπάρια μπορεϊῖνα εἶναι απὀ ὀέκα ἕως τέσσε- ρα. 8. Στο τέλος των «ΣΤι- χηρών» ακολουθείτο «4ο- ξαστικὀν», ύμνος της γιαρ- τής της ημξρας, στον οποίο προτάσσεται το «δόξα /Πα- τρ] και Υμώ και Ἁγίω Πνεύ- ΜαΤ/». Και αμέσως μετά το «Καινυν και σε/...» ψᾶλλε- τα! το «Θεοτοκίον», ὕμνος προς την Παναγία. 9. Eéw θα πρέπει να αναφέρουμε πως όταν ο ψάλτης ψάλλει το «Κατευ- θυνθήτω η προσευχἠ µου ὠςθυμίαμα...»οιερέ- ας θυμιά το ναὀ και το εκ- κλησίασμα, προσφἑροντας πραγματικά εκεϊνη τη στι- γµή «Θυμίαμα» προς το Θεό Πατέρα. Ενώ όταν κα- τόπιν οι ψάλτες ψάλλουν το «Θεοτοκίον» γίνεται η «Ε/- σοδόοςτου Εσπερινοῦ» Οιερέας βγαϊνει από το ιερό θυμιάζοντας καιπροη- γούνται οι λαμπάδες. Ενώ πορεύεται λέγει μυστικά την «Ευχή της Ε/σόδου»: «Εσπἐρας κα πρωῇ και μµεσημβρίσς αινούμεν ευλογούμεν, ευχαρ!στοὺ- µενκαιδεόµεθασου, Δέ- σποτα. των απάἀντων...». Στέκεται στη µἔσητου ναού και αναφωνεῖ το «Σοφία, Ορθοῦ! Αν εἶναι µεγάλη γιορτή, ο Ιερξας, οι ψάλτες και όλος ο λαός του Θεού ψάλλει το «Φως /ΙΛαρὸν», διαφορετικά αυτό ὁιαβάζε- ται απὀ τον αναγώστη. 10. Το «Φὼς /λαρὸν», λέγεται και «επ/λύχνια ευ- χαριστία», γιατὶ εκείνη Τη στιγµή ἄάναβαν τα εσπερινᾶ Φώτα που συμβόλιζαν το αληθινό Φως, το νοητό Φως, τον ἴδιο τον Ιησού Χριατό, που εἶναι το Φως του κόσμου. Εἶναιο αρχαιό- τερος ύμνοςτης Εκκλησίας. ΄ΗἨδη ο Μ. Βασίλειος τον Δ΄ αιώνα γνωρίζειτον ύμνο αυωτό και τον ονομάζει μᾶ- λιστα «αρχαία φωνή». Τον ἔιψαλλαν και τότε οἱ Χριστι- ανοὶ την ώρα που υποδὲ- χονταν το ἐσπερινό φως. Και από αυτό ανάγονταν στο ιλαρόὸ Φως της Τριση- λίας Θεότητας, στον Πατξ- ρα, τον Υιό και το ΄Αγιο Πνεύμα. Στο τἕἔλος του ΑΓΑΟΟΝΙΣΤΙΝΗ ύμνου ο ιερέας εισέρχεται και πάλιν στο ἱερό Βήμα. 11. Εκεί, μπροστά στην Ωραΐα Πύλη, αναφωνεὶ To «Εσπἐρας Προκείμµενον» και τότε οι ψάλτες απαν- τούν µε το «Προκείμενον» της ημέρας. Παλαιότερατο Προκεῖµενο ἦταν ολόκλη: Ρος ψαλμός Σήµερα εἶναι ἕνας μόνο ψαλμικός στίχος διαφορετικός για κάθε μὲ- ρα.(Π.χ.το Σάββατο βράδυ εἶναι «Ὁ Κύριος εβησί- λευσεν, ευπρἐἑπε/αν ενε- δύσατο»). Όι µεγάλες Δε- σποτικὲς γιορτὲς και οι Κα- τανυκτικοί Εσπερινοί της Μ. Τεσσαρακοστής éxouv τα δικά τους Μεγάλα Προ- κείµενα 12. Πολλὲς φορές στον Εσπερινὸ Δεσποτικών γι- ορτώὠν, ἡ Θεομητορικών ἡ ἄλλων Ἁγίων διαβάζονται αμέσως µετά το Προκείµε- νο τα Αναγνώσματα. Συ- νήθως εἶναι παρμένα απὀ την Παλαιά Διαθήκη και αναφξέρονται προφητικἁ στα γιορταζόµενα γεγονό- τα ἡ ἔχουν ανάλογη έφαρ- µογή στο πρόσωπο του γι- ορταζοµένου Αγίου. Συνεχίζεται σι