Back

Η Τσεχοσλοβακία στο δρόμο της ελεύθερης οικονομίας

Λήια ἄποψη της σημερινής Πράγας µετα 1.2 εκατομμύρια κατοίκους ΗΠ Τσεχοσλοβακία στο ὀρόμο της ελεύθερης οικονομίας ΔΥΟ ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΡΡΕΥΣΗ ΤΟΥ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΜΟΥ ΥΟ χρόνια µετάτη συντριβήτου. κομμουνισμού στην Τσεχοσλο- βακῖα, η χώρα βαδίζει σταθερά μπροστά προς τη φιλελευθε- ροποίηση και την πρὀοδο. 0 Πρόεδρος της χώρας, ο Βάτσλαβ Χάβελ που έχει γίνει το ἴνδαλμα των Τσέχων οδηγεί το λαό του στην κοινωνία του καπιταλισμού αισιοδοξώντας ὁτι σε λίγα χρόνια η Τσεχοσλοβακία θ᾽ ανήκειστις ευημερού- σες χώρες. Στους Τσεχοσλοβάκους οἱ µνήµες του. κομμουνιστικού καθεστώτος εἶναι νωπὲς ακόµη. Ο λαός αυτός που για 23 χρόνια υποδουλώθηκε µε τη βία των τανκς στη σοβιετική κομμουνιστική δικτατορία, δε θέλει σήµερα οὖτε ν᾿ ακούει για το.Πα- ρελθὀν. Τα αγάλματα του Στάλιν, του Λένιν και οι σοβιετικές σηµαίες ἐχουν εξαφανι- στείαπὀ τη χώρα. Οι ονομασίες των δρόμων, που θύμιζαν Λένιν (πχ. Λενίνοβα) ἐχουν μετονομαστεί. Το σοβιετικὀ ἅρμα μάχης. που ἦταν στημένο στην Πράγα σαν σύμβολο. ισχύος του σοβιετικού στρατού, το οποίο. οι Τσέχοι ἐβαψαν μετὰ την επανάσταση ροζ, ἔχει εξαχθεί και αυτό στη Σοβιετική Ένωση σαν ανεπιθύμητο, Το µόνο που έμεινε να θυμίζει το ἅρμα αυτό σπην Πράγα εἶναι οι ἄσπρες μπλούζες. με τη στάµπα του ροζ ἆρματος, οἱ οποίες πωλούνται στα καταστήματα. Οἱ ξένοι προτιμούν τις φανέλες αυτές, γι᾿ αυτό και αρκετοί τουρίστες κυκλοφορούν στη χώρα µε την άσπρη μπλούζα µε το ροζ ἅρμα. Η Τσεχοσλοβακία εἶναι η µόνη πρώην. Ανατολική χώρα που Φαίνεται να µην αντιμετωπίζει τόσο σοβαρά προβλήµατα για γα περάσει στο φιλελεύθερο τρόπο ζωής. Το γεγονός αυτό οφείλεται σε τρεις λόγους: α) Δεν έχει οικονομικά χρέη. β) Η θέση της χώρας ευνοεί την ΟΙΚο- γοµική ανάπτυξη. γ) Οι Τσέχοι ἔχουν περάσει στην Ιδίωτι- κοποΐηση µε επιτυχία. Ας δούµε όµως αναλυτικά τα δύο τελευ- ταία σηµεία. Ηθέση της Η θέση της χώρας. Η Τσεχοσλοβακία συνορεύει µε πέντε χώρες. Τη Δ. Γερμανία, Πολωνία, Σ. Ένωση, Αυστρία και Ουγγαρία Το πλεονέκτημα αυτό δίδει στην Τσεχοσ- λοβακία περισσότερο τουρισμό αφού τα σύνορα της χώρας ἐχουν ανοίξει Καὶ η διακίνηση εἶναι ελεύθερη. Λε θα εἶναι υπερβολή αν πούμε ὁτι κατὰ την καλοκαιρινή σεζὀν φέτος στην Πράγα ο επισκἑππης θα δει έναν Τσέχο και δύο τουρίστες. Δεκάδες Χιλιάδες τουρίστες κυρίως. Γερμανοί, περνούν. καθημερινά Το τουριστικὀ µέρος στην περιοχή της γέφυρας του Καρλόφ µε τα ποταµόπλοια. στην Τσεχοσλοβακία εἴτε για διακοπές εἶτε για ψώνια. Το ξένο συνάλλαγμα που εἰσρέει τώρα στην Πράγα εἶναι κάτιτο πρωτοφανές γιατῃ χώρα. Κι όμως η. Τσεχοσλοβακία δεν εἶναι ασφαλώς ἑτοιμη να εκμεταλλευθεί καλύ- τερα αυτό τον οικονομικό πὀρο. Οι του- ρἶστες ἐρχονται στην Πράγα αλλά δε βρίσκουν ξενοδοχείο γιανα καταλὐσουν. Τα ξενοδοχεία εἶναι λίγα γιατὶ το κομμοῦνιστι- κὀ καθεστώς δεν ενδιαφερόταν για του- ρισμὀ, οὖτε και τον επιδίωκε. Απεναντίας τον απἐφευγε µε τις λεπτομερείς διαδικα- σἵες που χρειάζονται για να µπει Καγείς στη χώρα Τα λίγα ξενοδοχεία «ανήκουν» στις υψηλά εισοδηματικές τάξεις αφού οι τιμές τους εἶναι µόνο για τους πλούσιους και κυμαϊνονται στα 100 δολάρια το βράδυ. Φυσικά υπάρχουν καιτα «διαμερίσματα» τα οποία, ἀνκαι φθηνά, όμως δεν προσφἑρουν. στον επισκέπτη τις απαιτούμενες διεικο- λύνσεις. Οι τιμὲς | Τσέχοι άρχισαν να αντιμετωπίζουν τοὺς τουρίστες όπως και οἱ υπόλοιποι Ευρωπαίοι. Στα διάφορα τουριστικἁ κατα- στήµατα ἡ εστιατόρια οἱ Τσέχοι ἐχουν υψώσει τις τιμὲς τους σε σηµείο που να un διαφέρουν απὀ τις τιμὲς των ἄλλων δυτικοευρωπαϊκών χωρών, Φυσικά οι τιμὲς. στην Τσεχοσλοβακία ἐχούν ανεβεί αλλά οι τουριστικές εἶναι το Κάῑι ἀλλο. Στην ἀνοδο των τιμών συνέτεινε και η Ιδιωτικοποίηση των καταστημάτων, παρόλο που οἱ περισσότερες τιμές καθορίζονται ακόµη απὀ το κράτος. Ετσι βλέπεις τον Τσέχο να βλέπει µε ανοικτό το στόμα τις τιμές των ηλεκτρονικών κυρίως ειδών χωρίς. γα διανοείται να σκεφτεί ὁτι ϐ᾽ αγοράσει τώρα. Για παράδειγµα, ἑνας Τσέχος µε καλό µισθὀ 5000. κράουν (60 λίρες Κύπρου περίπου) να χρειάζεται τέσσερις µήνες εργασίας για να μπορεί να αγοράσει µια ἐγχρωμη. τηλεόραση, χωρίς φυσικά να ξοδέψει για την οικογἐνειά του. Η ανάγκη Εργασίας και απὀ τον άνδρα και τη γυναίκα εἶναι επιτακτική. H μή της βενξίνης εἶναι 18 κρᾶουν (90 σεντ Κύπρου) το λίτρο, αλλά οι Τσέχοι τη θεωρούν ακριβή. Για Το λόγο αυτό ΚυΚλΟ- φορούν µόνο τα Σαββατοκύριακα µε τα αυτοκἰνητάἁ τους. Τις καθημερινές πηγαι- γοξρχονται στο σπίτι τους και τη δουλειά τους µε τα αστικἁ µέσα κυκλοφορίας π.χ. λεωφορεία και µετρὀ, τα οποία τους. παρέχουν άμεση εξυπηρέτηση. Οι μισθοί έχουν αυξηθεί λίγο µετά την κατάρρευση του κομμουνιστικού καθε- στώτος αλλά η φιλελευθεροποίηση των τιμών και η τουριστικἡ εισβολή στη χώρα δυσκολεύει τους Τσεχοσλοβάκους. 0 μισθός δεν εἶναι αρκετός για µια άνετη ζωή. Ιδιωτικοποίηση Η Κυβέρνηση,του Χάβελ έχει πρόβλημα πὠς να πείσει τους Τσεχοσλοβάκους να δουλέψουν περισσότερο απ᾿ ότι συνήθι- σαν µε το κομμουνιστικὀ καθεστώς για αὐξηση πης παραγωγής που βρίσκεται σ8 χαμηλά επίπεδα. Μετά την Ιδιωτικοποίηση: των. καταστημάτων (πωλήθηκαν για δύο χρόνια) η σκέψη του Χάβελ εἶναι πὠς θα προχωρήσει στην ιδιωτικοποίηση Των εργο: στασίων βαριᾶς βιομηχανίας. Εκεί πιστεύει ὅτι βρίσκεται το κλειδί της. Ἡδη τα πρὠτα βήματα έγιναν. Ταυτόχρο- γα δυτικοευρωπαϊκὲς εταιρίες άρχισαν να δημιουργούν κοινοπραξίες ἡ να συνεργά- ζονται µε Τσεχοσλοβακικές εταιρἰες όπως για παράδειγµα την τελευταία συμφωνία μεταξύ των αυτοκινητοβιομηχανιών Σκότα και Βολξβάγκεν. Ο μεγάλος πονοκέφαλος του κράτους Εἰναι η ιδιωτικοποίηση της γης. Αυτή τη γη που το 1948 το κομμουνιστικὀ σύστημα ἆρπαξε and Tous Ιδιοκπίτες τους μαζί µε τα σπίτια και Ta ἄλλα υποστατικἁ για να στηρίξει το πολίτευμα µε το οποίο ΦΙλο- δοξούσε να καταστήσει τη χώρα.. παρᾶδει- oo! Το διπλό αυτό πρόβλημα δε φαίνεται να βρίσκει λύση σύντομα και ἴσως περάσουν και πέντε καὶ δέκα χρόνια για να βρεθεὶ κάποια δίκαιη διέξοδος. Το πρόβλημα που φαΐνεται να εἶναι GAuTO GUTH τη στιγµή σκοντάφτει στην εξής λογική, και δεδομέ- va. ο ΠΡΩΤΟ: Η μεταβίβαση γης: Το 1948 με την επιβολή του κομμουνισμού το κράτος μάζεψε όλες τις περιουσίες καιτις έκαμε συνεταιρισμούς. Μέσα σ᾿ αυτούς τους συναιτερισμούς εργάζονται ακόµη οἱ Τσεχοσλοβάκοι γεωργοί. Σ᾽ αυτούς NAGE το κράτος και ἔδωσε μηχανήματα για καλλιέργεια της Ύης. Φυσικά το κράτος μάζεψε και όλα τα τότε Ιδιωτικά µέσα καλλιέργειας της γης. Σήµερα υπάρχει το εξής δίλημμα. Να φύγουν οι γεωργοί απὀ τους συνεταιρι- σμούς καινα πάρουν γη για να καλλιεργούν. µε δική τους ευθύνη για τα αποτελέσµατα πης παραγωγής Γνωρίζουν καλά ὁτι αν πάρουν γη και την καλλιεργήσουν οι ἴδιοι, θα ἐχουν οπωσδήποτε περισσότερα εἰσο- δήµατα γιαΠ Θ᾽ αναγκαστούν να εργαστούν σκληρότερα απ᾿ ὁτι σήµερα. ΄Όμως µε το σημερινό σύστηµα ο γεωργός παίρνει οπωσδήποτε ἑνα μισθὀ τον οποίο GvKal μικρό, το θεωρεί σίγουρο, χωρίς ταυτόχρο- να να ενδιαφἑρεται για την ποσότητα παραγωγής. Εκείνο όμως που προβληματίζει τον Τσεχοσλοβάκο γεωργό εἶναι, πού θα βρει τα χρήματα ν᾿ αγοράσει τη Υη Και προπᾶν- των πού θαβρειτα τεράστια γι΄ αυτόν ποσά για ν᾿ αγοράσει τα μηχανήματα για Καλλι- ἔργεια της Ύης. Οἱ τιμές των μηχανημάτων [τρακτέρ, κομπάι, ημιφορπηγἁ αυτοκίνητα) εἶναι αστρονομικές για να σκεφτεί κάποιος Τσεχοσλοβόκος ν᾿ αγοράσει. Προ αυτού του διλήµµατος η Κυβέρνηση του Χάβελ πονοκεφαλιάζει για τον απλὀ λόγο ὁτι η τεράστια εὐφορη πεδιάδα πης Τσεχοσλοβακίας δεν έχει τιν παραγωγή που πρέπεινα έχει. Όμως υπάρχειτο Τρίτο «αγκάθι» στην Ιδιωτικοποίηση της γης Ὑπάρχουν οι Τσέχοι που φύλαξαν στα συρτάρια τους τους τίτλους Ιδιοκτησίας (κοτσιάνια) των περιουσιών τους απὀ Το 1948 οπόταν τους τα πὴρε Το κομμουνΙ- στικό καθεστώς. Σήµερα αυτοί οἱ ἀνθρωποι ἡ τα παιδιά τους, διεκδικούν µε το δίκαιο τους τη γη τους. ΓΙ αυτό το λόγο η Κυβέρνηση αδυνατεί να χωρίσει τη γη σε μεγάλα τεμάχια γιατί υπάρχουν στη μέση οι «μικροϊδιοκτήτες γης». «ΔΕΥΤΕΡΟ: Στεγαστικὀ: Η μεταβίβαση, η πώληση των σπιτιών στους Τσξχοσλοβά- κους εἶναι ακόµη πολύ πιο πολύπλοκη απ΄ ὅτι η παραχώρηση της γης. Κοινό σημείο µε το πρὠτο πρόβλημα εἶναι η κατοχἡ κοταιανιών απὀ αρκετούς πολίτες. ᾿Ετσισήμερα οι Τσεχοσλοβάκοι διεκδικούν τασπίτιατους ἦτις πολυκατοικίες τους που εἶχαν πριν απὀ το 1948. Σε περίπτωση όμως που η Κυβέρνηση επιστρέψει στους Ιδιο- κτήτες τους τις µεγάλες πολυκατοικίες κυρίως δημιουργείται τεράστιο πρόβλημα μ ἑνα μεγάλο κοινωνικό βραχνά. Πού θα πάνε οι σημερινοί ἐνοικοι τῶν διαμερισμάτων αυτών Τι Θα γίνει αν οι ιδιοκτήτες των πολυκατοικιών δεἰξουντους ἔνοικους Οι πρώτες σκέψεις ἦταν να επιστραφούν μεν τα σπίτια και οἱ πολυκα- ποικίες στους Ιδιοκτήτες, αλλά µε την προὔπόθεση ὁτι θα ὑπάρξει ἑνα χρονικό διάστηµα στο Οποίο δε θα µπορούν να κάνουν έξωση στοὺς ἐνοικους. Το πρόβλημα του ενοικίου εἶναι κάτι το οποίο υπάρχει σκέψη να ρυθμιστεί διά νόµου. Μέχρι σήµερα οι Τσεχοσλοβάκοι πλήρωναν ἑνα ποσὀ (σχεδὀν τίποτε) απὀ 90 κρᾶουν (50 σεντ) ενώ τώρα αυξήθηκε σε 100 --- 120 κρᾶουν (δυο λίρες Κύπρου). Με τη φιλελευθεροποίηση τῶν τιμών οπωσδῆ- ποτε τα ποσὰ των ενοικίων Θ᾽ αγεβούν κατακόρυφα και υπάρχει κἰνδυνος μεγάλος αριθμός των κατοίκων να µην µπορεί να πληρώσει και να βρεθεί στο δρόμο. Εἶναι αρκετό επίσης να συνειδητοποιήσει ο καθένας τι γίνεται τώρα αφού µέσα σ᾿ ἑνα κανονικὀ σπίτι δύο ἡ τριών υπνοδωµατίων, µπορεί να μένουν δύο ἡ τρεις οικογένειές μαζι. Πολιτική Ἡ Ομοσπονδιακή Τσεχοσλοβακία paive- ταινα αντιμετωπίζει σοβαρότερο πρόβλημα απ᾿ ὁτι δείχνει στο εξωτερικὀ. Η Όμοσπου- dia που στεγάζει τρεις λαούς φαίνεται να µην αντέχει και να καταρρέει. Εἶναι αυτό το θρωτηματικὀ ποὺ θα πρέπει να βασανίζει εμάς τους Κυπρίους. Εφόσον οι Τσέχοι και οι Σλοβάκοι που ἦταν μαζί χωρίς µίση και πάθη για τόσες δεκαετίες έφτασαν σήµερα γαζητούν αγεξαρπησία, πόσο μᾶλλον εμείς στην Κύπρο. Η τραγική ειρωνεία όμως εἶναι το γεγονός ότι µας οδήγησαν στην Τσε- χοσλοβακία για ν᾿ αντιγρἀψούμε το σὐστῃ- μα αυτό καινα δημιουργήσουμε Το σίγουρα προβληματικὸ ομόσπονδο κυπριακό κοᾶ- τος. Μετά τη μετάβαση σπι δημοκραῖία και όταν οι Τσέχοι και οι Σλοβάκοι άρχισαν να εκφράζονται ελεύθερα, ἄρχισαν όμως ταυτόχρονα να θἐτουν θέμα ανεξαρτητο- ποίησης. Εἰναι εμφανής η αντιπάθεια που νιώθουν οἱ Τσέχοι ἔναντι των Σλοβάκων και Οἱ Σλοβάκοι ἔναντι τῶν Τσέχων. Οἱ Τσέχοι κατηγορούν τους Σλοβάκους ὁτι δεν εἶναι τόσο εργατικοί και αγεπτυγµένοι. Μάλιστα λένε εμφαντικά ότι εἶναι αναγκασμένοι να παραμένουν σ᾿ ἑνα βιοτικό επίπεδο περι- μένοντας τους Σλοβάκους να τους φτᾶ- σουν γιατὶ βρίσκονται πολύ χαμηλά. Στην πραγματικότητα δεν έχουν ἀδικο. Ἡ διαφορά βιοτικού επιπἐδου μεταξύ της πρωτεύουσας της Τσεχίας Πράγας καιτης πρωτεύουσας της Σλοβακίας Μπραντισλά- βας εἶναι τεράστια µε σύγκριση του πλού- του και της φτώχειας. Αυτό το δεδομένο το παραδέχονται οἱ Σλοβάκοι οι οποίοι ζητούν απὀσχιση and το ομόσπονδο Τσεχοσλοβακικὸ κράτος κατηγορώντας τους Τσέχους ὁτι για τόσα χρόνια ἔπαιρναν τα μεγαλύτερα οφέλη and την ανάπτυξη της χώρας προσφἑροντας σ᾿ αυτούς ψίχουλα. Κι εδώ οι Σλοβάκοι ἐχουν το δικό τοὺς δίκαιο. Εχουν μείνει αρκετά πίσω απὀ τους Τσέχους, παρά το γεγονός ὅτι τα τελευταία χρόνια και επἰ κομμουν- στικού καθεστώτος πήραν πᾶρα πολλά ωφελήματα. Τα ωφελήµατα αυτά όµως δεν εἰναιαρκετά για νατοὺς εξισώσουν HE TOUS Τσέχους. Το µεγάλο ὁπλο των Σλοβάκων εἶναι ότι ἔχουν σχεδόν όλη τη βαριά βιοµηχανίατης χώρας. Μ᾽ αυτό το ὁπλο απειλούν µε απὀσχιση᾿ πιστεύοντας ὁτι μπορούν να ζήσουν μόνοι τους απολαμβάνοντας τους δικούς τους κόπους Ενα εἶναι όμως γεγονός: Την απὀσχιση δεν την επιδιώκουν ὁλοι οι Σλοβάκοι, Ὑπάρχει µια µεγάλη μερίδα που σκέφτονται τις συνέπειες. Στις σκέψεις τους αυτὲς προσήθεται κάθε τόσο και το μήνυμα που. τους στέλλει ο Χάβελ «Αν θέλετε ανεξαρ- τησία µπορείτε νατην πάρετε ὀποτε θέλετε χωρὶς κανένα πρόβλημα». Κοντά σ᾿ αυτούς τους δύο λαούς βρὶ- σκονται και οι Μοραβοί µε «πρωτεύουσα» το Μπρνο. Όμως αυτοί δεν αντιμετωπίζουν κανένα πρόβλημα µε Κανένα απὀ τους υπλοιποὺς συμπολίτες τους. To συνοθύλευμα της Τσεχοβακικής, Ομοσπονδίας που ασφαλώς περνά σήµερα κρϊσιµη περἰοδο στην προσπάθεια του να παραμένει ενιαίο, δεν ἔπαψε ν᾿ αντιµετω- πίζει και τον κἰνδυνο του κομμουνιστικού. εφιάλτη. Οι κομμουνιστές σκληροπυρηνικοί πρώην µέλη του συσπήµατος κατάλοιπατης. σταλινικής νοοτροπίας οργανώθηκαν ξανά µε ὀνειρο την επιστροφή του κομμουνι- σμού στη χώρα. Οι πιθανότητὲς τους για επιτυχία εἶναι μηδαμινές, ΄Όμως δεν παραλείπουν να παίρνουν ευκαιρία και να κατηγορούν τη σηµερινή Κυβέρνηση γιατις. αυξήσεις στις τιμές των καταναλωτικών αγαθών παἰζοντας µε τον πόνο του λαού που προσπαθεί να ορθοποδήσει µέσα στο καινούργιο και δύσκολο γι΄ αυτόν σύστηµα. ,