Back

Το τέλος της ιδεολογίας

4 ONKcCOWwyH Tou Γ. KoAoxacidn 1 Α ΠΡΟΣΦΑΤΑ γεγονότα στην Ανα- πολική Ευρώπη έδωσαν λαβή για ἑνα πλούσιο πολιτικὀ αλλα και φι- λοσοφρικό προβληματισμό. Το φαινό- µενο που εἴδαμε εκεί οπωσδήποτε είναι επιδεκτὸ διαφόρων ερµηνείων. Μια απὀ αυ- τες εἶναι και η απλοποιηµένη κάπως προ- σἐγγισητουτύπου οκαπιταλισμὀς εχεινική- σει όπως εξίσου απλοποιηµένη αν ὄχι εθε- λοτυφλούσα εἶναι η ἄποψη ὅτι αυτό ποὺ, κατάρρευσε εἶναι απλά και µόνο το σταλινι- κὀ μοντέλο διακυβέρνησης. Αυτή η προ- σέγγιση εἶναι βέβαια και µια ιδιοτελἠς κοµ- µουνιστική ἀποίη που αφήνει µια πόρτα ανοικτῆ στον πειραματισμό επί νεων σοσια- λιστικὠν μοντέλων --- ἑνα φευγαλέο όνειρο, τουλαχιστοστις Ανατολικές χώρες, ὁπουτο. πουλί έχει οριστικἁ πετάσει. Εχουν παρα- μείνει µόνο οι επίδοξοι πειραματιστές να διερωτώνται πώς θα ήταν ταπολιτειακά πρᾶ- Ύματα αν τους δινόταν η ευκαιρία τους. Το κείµενο αυτό ακριβώς επιχειρείνα δει τις αλλαγές στην Ανατολικη Ευρώπη µέσα απὀ ένα μεμακρυσμένο φακό. Όσοτο δυ- νατό μακρύτερα απὀ παραταξιακά επινείκια ἡ αριστερες ενδοοικογενειακές αιτιάσεις για το κατάντηµα του αριστερού στρατοπέ- Sou. Όσο και αν οι ίδιες οι μάζες που επέφε- ραν τις αλλαγές δεν το διατυπώνουν µε αυ- το τον τρὀπο τα γεγονότα στην Ανατολική. Ευρώπη σηματοδοτούν µια νέα πολιτειακή εποχη. Καιλέγοντας auto Sev εννοώ απλώς την απόρριψη του κομμουνιστικού μοντέ- λου διακυβέρνησης διαστρεβλωμένου, ανανωµένου ἡ ἄλλου. Στην Ανατολική Ευ- ρωπη ἐχειαπορριφθείη εφαρμοσμένη πολι- τική ιδεολογία. Ὡς ιδεολογία εννοώ µια δε- σµη ιδεών που εφαρμοζοµενες απὀ τους ακολουθητές τους κατά ἑνα τρόπο απόλυτο. θεωρούνται ότι προσφέρουν εξαντλητικες λύσεις στα θέµατα που καλύπτουν. Και αυτό. της Κυριακής Το τέλος ΕΣΕΙΣ ολογίας της παρακολούθησης των πολιτικών φαινο- µένων στα οποία εστιάζονται αλλά µε την Έννοια της παραγωγῆς επιταγών. Η πολιτική. ιδεολογία ακριβώς παράγειτις επιταγές της στο πολιτειακὀ επίπεδο. Ἕνα τέτοιο σὐ- στηµα ιδεών ηταν ο μαρξισμὸς -- λενινι- σμός η νταμπέλα δηλαδή που καλώς κακως. στην πολιτική πραγματικότητα που επικρᾶ- τησε στη Σοβιετική Ένωση µετατην Οκτω- βριανή εξέγερση του 1917. ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ευλάβεια µε την Η οποία εφαρμόστηκε ο μαρξισμός --- λενινισμὸς -- ὅπου εφαρμόστηκε — θυμίζει την απολυτότητα ιεροκρατιών παλαιών και νέων. Η προσήλωση και πιστὴ Εφαρμογή των κομμουνιστικών ιερών κειμέ- Νων δεν έχει τίποτα να ζηλέψει σε τυφλή. πίστη απὀ την κυριολεκτική εφαρμογή του κορανίου στο απόγειο του χομεϊνισμού οὗ- τε απὀ τις αξιώσεις των εξτρεμιστικών εβραϊκών αιρέσεων. Η μόνη ἴσως διαφορά εἶναι ότι ο κομμουνισμὀς πρόσφερε ἴσως µια πιο εκσυγχρονισµένη προοπτική: εκρἰ- ζωση της αδικίας στον παρόντα κόσµο και τηςιδε BAe την εγκατάσταση µιας µόνιµης κατάστασης. νιρβάνας για τους πολίτες του κοµµουνι- σμοῦ. Η μυθική διάσταση του κοµµουνιστι- κού ιδεώδους βγαίνει απὀ το τελικὀ στάδιο πελείωσης του µε την εξαφάνιση του κρά- τους. Ηπιο σωστά µε το σβήσιµοτου, γιατί πρὀκειται για µια αβίαστη κατάληξη που θα προέλθει απὀ την αλλαγή των παραγωγικών δεδοµένων του οποίου το κρατος οὐτελίγο οὖτε πολύ θεωρεῖται ἑνα απλὀ επιφαινόµε- vo fh ακόµα ένας απλος µηχανισµος αναπα- ραγωγἠς της αδικίας Οκομμουνισμός λοιπόν διέπραξε ἴσωςτο σφάλμα να υποσχεθεί ὁτι καμιά ἄλλη θρη- σκεία δεν αποτόλµησε ως τώρα ἑνα όραμα του οποίου η επιτυχία ήταν απόλυτα ελεγξι- µη. Μια γενναία και ευγενής σύλληψη που στην πράξη όμως οδήγησε σε οικτρὲς δια- στρεβλώσεις. Και κατάφερε ίσως AUTO NOU προσπάθησε να ανατρέψει αντί να περιβάλ- λει τη δυστυχία των καταπιεζζµενων λαών µε αἴσθηση αξιοπρέπειας την ταπείνωσε περισσότερο δίνοντας της ἑνα προσωπείο Μι παραδεισένιας ευτυχίας. Ποιος δεν µπορεί να ξεχασειτις προπαγανδιστικὲς μπροσού- ρες µε τα χαρούμενα πρόσωπα γύρω απότο μεγάλο «πατερούλη» Στάλιν όταν αυτός στο αποκορύφωματης οχιζοφρενικἠς του µαν!- ας εξαφάνιζε εκατομμύρια «ανεπίδεκτων υπηκόων του Αυτό όμως πουτελικά επετεινε ΤΗΥ κρίση και ὦὤθησε στην πολιτειακή αλλαγή δεν ηταν η Θηριώδία του Σταλινισμού. Έκτοτε εἰχε μεσολαβήσει το ριζοσπαστικὀ διᾶλλειμμα του Χρουτσόφ καιµετά απὀ αυτό µιαπερίο- δος σχετικής αδράνειας. Η περίοδος Μπρέζνιεφ συμβόλιζε την ευρεία διαφθο- ῥρό, το κοινωνικό τέλµα και την εκμηδένιση της ελπίδας. Η οικονομία περιήλθε σε µια παρατεταμένη κρίσηπου δεν πρὀσφερνε οὗ- τπετις συγκινήσεις οὗτετις προσδοκίες των. διακυµάνσεων που παρατηρούνται σε δυτι- κές χώρες. Πιστοί δε οι απαράτσικ στο γράμμα της κομμουνιστικής θεωρίας ναρ- κοθετούσαν κάθε προσπάθεια εισαγωγής δυτικότυπων διορθωτικών µέτρων. Το αποτέ- λεσμα βέβαια εἶναι ευκρινές ῃ Ιδεολογία πουτοσα χρὀνια συσπείρωνε καιαποτελού- σε ἑνα εὐχρηστο κριτήριο ΕΠΙλΟΥΠς. ανθρῶ- πων καιπράξεων µετατρέπεταισε ενα Bpa- xva. Aoyw Tyg ακαµψίας της η ιδεολογίατου. κομμουνισμού. αποτρἐπεικάθε µορφης κοι-. Νωνικὸὀ συµβιβασµο με αντιφρονούντες. Αυτὸς ο συμβιβασμός ηταν χρήσιμος, ὅμως ὀχιμόνο γιανα περισωθεί η οικονομια αλλά. και για να πάρει κάποια παραταση, Zang eva σύστηµα που καρκινοβατούσε. Όπως eixe όμως διαμορφωθεί το σύστημα ῆταν όλα ἡ τίποτα --- μέσες λύσεις δεν μπορούσαν να υπάρξουν. ΄Ηδη απὀπειρες συγκροτησης. κυβερνήσεων ενότητας σε διάφορες πρώην σοσιαλιστικές χώρες αποτυχανουν οικτρα µε πλήρη παραμερισμό των κομμουνιστικών. συνιστωσών. Σε τελευταία ανάλυση η μόνη τους χρησιμότητα εἶναι η προσφορα καποι- ου μέσου ενδιάµεσου σταδίου στην πολι- τειακή εξέλιξη που αποτρέπει την περίπτω- ση ευφύλιας σύρραξης. Γι΄ αυτο θα ἦταν Ίσως το αποτέλεσµατης προσπάθειας ἅμε- σης και ριζικής απαγκίστρωσης Των Κοµ- μουνιστών. ΔΩ φαίνεται το ἄστοχο κάποιων µε- Ε λετητώὠν που προσπαθούσαν να ορα- ματιστούν τον κομμουνισμό µε κά- ποια ὅσση ατομικών δικαιώµατων και ελευ- θεριών. Αυτό το αμάλγαμα Φανηκε τελικά ανέφικτο λόγω ριζικής ασυµβατότητας των συνθετικών στοιχείων. Και εδώ εἶναι χρῆσι- μονατεθείτο ερὠτηματι ψήφιζαν οιπρώην κομμουνιστές υπήκοοι όταν επαναστατού- σαν για πολιτειακές αλλαγες. Μήπως ΨηφΙ- ζαν. όπως διατεϊνονταιπολλο!, την. υιοθέτη- ση της καπιταλιστικής φιλοσοφίας Ότι και αν σηµαϊνει ακριβώς αυτο: Η απάντηση πι- στεύω εἶναι αρνητική. Και για να απαντηθεί το ερὠτημα που τέθηκε πρεπει να αποσα- φηνιστούν οι πολιτικες επιλογές που προ- σφέρονται. Το δίλημμα δεν εἶναι μεταξύ κομμουνισμού --- καπιταλισμού. Μέσα σε αυτο το διάζευγµα κρύβεται µια τρίτη Επι- λογή. Αυπή που θέλει το πολιτικο σύστηµα αμέτοχο των πολιτικών διεργασιών. Αυτή η τρίτη επιλογή απορρίπτει τις αποπνικτικές 30 Ἰουνίου 1991 6 ιδεολογικές εφαρμογές καιθέ λιση ενός απλού δημοκραπκομ ος vi µέσα στο οποίο θα διεξάγονται ιδοολι Lio ανηπαραθέσεις. Αυτό τοπλαίοιο εἶναι τερο σε σχέση µε τις ΠΟΛΙΤΙκοφι ουδέ. Επιλογές. Το µόνο πράγμα που εξα, Ἰκὲς εἶναι την καταγραφη της ψήφου του aa ὁποια και αν εἶναι. Και αυτό γιατί anor Ένα απλο µηχανισµο μετάφρασης a τελεί κής βούλησης. Αυτός.ο μηχανισμός, λα. σφαλίζει την εναλλαξιµότητατης ον ηγεσίας µε την εκλογική. Τοποθέτηση: κυρίαρχου λαού. Και σε ΠερίπἹώση gc διαχείρισης ο λαός θα ἐχειτο δικαίωμα, σης απαλλαγἠς απο τούς προταίτιους. ee δετο τελευταίο σηµείο εἶναι οὐσιωδεστας. συστατικο αυτούτου πολιτειακούσυστη ao τος. ΄Ασχετα απὀ τις πραγµατικες ουθύνες που μπορούν να αποδοθούν σε µια Κυβὲ νηση, εἶναι πολύ σηµαντικό Το οὕστημα i επιπρέπειτην αντικατάστασήτης, Ακόμαία, μονο για να καθαιρεθεί η να εξευμενισε ἕνας λαός του οποίου η μοίρα Παραῃαίᾳ, Γιατί η κατάρριψη µιας Κυβέρνησης, ακόμα και ὅταν εἶναι αµέτοχη εὐθυνῶν εἶναι ang. ραΐτητο στοιχείο µιας δημοκρατίας. Γιατίκα. ποιος πρέπει να καταβάλλει το τίμημα μιας αποτυχίας͵ ναθυσιάζεται για να εξιλεώνεται ο λαός. Αυτή την ασφαλιστική δεικλίδα δεν την εἶχαν τα σοσιαλιστικά καθεστώτα. ΄Ετσι ο λαός δεν μπορούσε να ανανεώσει την προσπάθεια του για κοινωνική πρὀοδο. με νεους ηγέτες. Odo kal av nxei WuxoAoy... στική αυτή η ἄποψη ἐχειµια αληθοφάνεια η ψυχολογική κάθαρση έχει και µια πολιτική διασταση. Στη µετασοσιαλιστική περίοδο οι κίνδυνοι γιατις κλυδωνιζόµενες χώρες εἶναι πολλοι. Ο πιο σοβαρός ὅμως εἶναι η Παραχάραξῃ της λαϊκής βούλησης µε την εφαρµογήµιας σχεδόν εξίσου ασφυκτικἠς τυραννίας της δεξιᾶς. Και αυτό γιατί οι λαοί αυτοί ψήφισαν. µε τις θυσίες τους την απαλλαγή απὀ κάθε εἴδους πολιτειακο δυναστη. ΄Ετσι απλᾶ για µια δημοκρατία της Προκοπής ελεύθερη. απὀ κάθε ιδεολογικό επίστρωµα. όχι µόνο µε την έννοια της διαπίστωσης και